Polski

MODUŁ 2

WADY WRODZONE, TORBIELE I CHOROBY INFEKCYJNE

🎯

MASTER GOAL: Kompendium wiedzy na temat patologii gruczołów ślinowych: od klasyfikacji nowotworów, przez wady rozwojowe, aż po szczegółowe protokoły leczenia infekcji bakteryjnych i wirusowych.

📂4.11.4. Klasyfikacja (Nowotwory)
🧬Wady wrodzone

📉 Aplazja/Hipoplazja

Powiązane zespoły:

  • Treachera-Collinsa
  • Rozszczepy podniebienia
  • LADD (Levy'ego-Hollistera)
  • Anoftalmia
  • Melkerssona-Rosenthala (hipoplazja)

Współwystępowanie: Malformacje I i II łuku skrzelowego.

🦴 Defekt Stafnego (SBD)

Lokalizacja: Językowa powierzchnia żuchwy (między kanałem żuchwy, kątem a I trzonowcem).

Warianty przednie: kieł/siekacze.

📍 Ektopowy gruczoł ślinowy

Lokalizacje: Ucho zewnętrzne, szyja, żuchwa, przewód tarczowo-językowy, tarczyca, przytarczyce, węzły chłonne, kąt mostowo-móżdżkowy.

21% populacji ma ektopową tkankę wzdłuż przewodu Stensena.

(Źródło: 4.11.4)

💧Torbiele

1. Mucocele (Torbiel zastoinowa)

Najczęstsza lokalizacja: Warga dolna.

Typ I: Z wynaczynienia
Brak wyściółki nabłonkowej, uraz, 10-30 r.ż.
Typ II: Retencyjna
Z zamknięcia przewodu.
🩸 LECZENIE
  • Chirurgiczne: Usunięcie (zmiana + gruczoł).
  • Alternatywy: krio/elektrochirurgia, marsupializacja, sklerotyzacja (steroidy).

2. Ranula (Żabka)

Mucocele dna jamy ustnej (uszkodzenie przewodu Riviniusa).

🐸 Typy: Ustna, Nurkująca (szyjna), Ustno-nurkująca.

📊 Epidemiologia: Żabki ustne (mężczyźni), Nurkujące (kobiety).

🔍 Diagnostyka różnicowa (Nurkująca): Torbiel przewodu tarczowo-językowego, torbiel skórzasta, hygroma.

🛠️ Leczenie: Transoralne usunięcie ślinianki podjęzykowej. Sklerotyzacja: OK-432 (Picibanil).
🦠4.11.5. Choroby infekcyjne: Bakteryjne

🧫 Patogeny (Pełna lista)

⚠️ Czynniki ryzyka

  • Odwodnienie, niedożywienie, zaburzenia odżywiania
  • Wcześniejsze zabiegi chirurgiczne, znieczulenie ogólne
  • Choroby przewlekłe, nowotworowe
  • Wcześniactwo
  • Leki: Antyhistaminowe, diuretyki, psychotropowe, na nadciśnienie, barbiturany
  • Zespół Sjögrena
  • Zawodowe wydmuchiwanie powietrza (dmuchacze szkła, trębacze)

Objawy: Nagły, bolesny obrzęk (20% obustronny), wysięk ropny przy ucisku (75%).

💊 LECZENIE
  • Antybiotyk empiryczny: Penicylina z beta-laktamazą lub cefalosporyna I generacji.
  • Uczulenie na penicyliny: Makrolidy.

(Źródło: 4.11.5)

🔬 Specyficzne postacie zapaleń
Jednostka Grupa docelowa Cechy charakterystyczne Leczenie
Gruźlica Rzadko. Ziarniniaki z martwicą. Węzły śródśliniankowe. Izoniazyd Ryfampicyna Pyrazinamid Etambutol
Przetrwały guz → Adenektomia.
Noworodkowe ropne (NSP) 2.–4. tydz. życia. Mężczyźni, niska waga urodzeniowa. S. aureus lub anaeroby.
Powikłania: porażenie n. VII, sepsa.		 Antybiotyki, nawodnienie.
Ropień → drenaż
Młodzieńcze nawracające (JRP) Szczyt 2.–5. r.ż. (do 16 r.ż.). Idiopatyczne, nieobstrukcyjne. Nawroty do 30x/rok.
Różnicowanie: HIV (DILS), niedobór IgA, Sjögren, sarkoidoza, IgG4-RD.		 Samoistna remisja. Ostre rzuty: masaż, nawodnienie, sialogogi, antybiotyki.
🩺Wirusowe i inne zapalenia

🐹 Świnka (Mumps)

Epidemiologia: Dzieci 5–9 r.ż. Epidemie co 2-3 lata.
Szczepienie: MMR (13-14 m.ż. + 10 r.ż.).
Objawy: Obrzęk 95% przyusznic (25% jednostronny, 10% inne gruczoły). Zakaźność: 2 tyg przed, 9 dni po.

🚨 Powikłania (Pełna lista):

Zapalenie opon mózgowych Zapalenie mózgu Zapalenie m. sercowego Zapalenie tarczycy Zapalenie trzustki Zapalenie wątroby Zapalenie jąder (atrofia) Głuchota

Diagnostyka różnicowa: CMV, HIV, WZW C, ropień zębopochodny. (70% wirusowych zapaleń jest błędnie diagnozowanych jako świnka).

Cytomegalowirus (CMV)
Główna przyczyna mononukleozy nie-EBV.
💊 Leczenie (Immunosupresja): Walgancyklowir, Gancyklowir, Letermowir.
HIV
Zmiany: Mięsaki Kaposiego, Chłoniaki, CLH (cystic lymphoid hyperplasia), BLECs (benign lymphoepithelial lesions / AIDS related parotid cyst), DILS (diffuse infiltrative lymphocytosis syndrome).
WZW C (HCV)
Wirus sialotropowy i onkogenny (Chłoniaki MALT).
Objawy: Zapalenie ślinianek, zespół suchego oka (sicca syndrome).
Pasożytnicze
Bąblowiec.
🔴 PUŁAPKI EGZAMINACYJNE (TRAPS)
⚠️
Absolute No-Go

Nieradykalne usunięcie mucocele (bez gruczołu) prowadzi do nawrotu.

🧨
Dystraktory

Świnka dotyczy w 95% ślinianek przyusznych. Dystraktorem może być ślinianka podżuchwowa.

💎
High-Yield Pro-Tip

Żabka nurkująca występuje częściej u kobiet, a żabka ustna u mężczyzn.