2. Polski

MODUŁ 1

Farmakologia i Fizjologia Znieczulenia

🎯

MASTER GOAL: Baza wiedzy do egzaminu nostryfikacyjnego: chemia, leki, dawkowanie i bezpieczeństwo.

🩺1. Wstęp: Ogólne vs Miejscowe
Cecha Znieczulenie Ogólne Znieczulenie Miejscowe 💎
Mechanizm Wyłączenie OUN (utrata świadomości). Blokada kanałów Na+ w nerwie (świadomość zachowana).
Wymogi Anestezjolog + Sprzęt. Lekarz dentysta + Strzykawka.
Wskazania "Ambulatoryjne" Niewspółpracujące dzieci, Autyzm, Padaczka lekooporna, Uczulenie na WSZYSTKIE miejscowe. Standard w stomatologii.

Źródło: 4.4

🧪2. Chemia: Estry vs Amidy

Leki to lipofilny pierścień + hydrofilowa amina. Różni je wiązanie.

Cechy 🟣 AMINOESTRY (Stare) 🔵 AMINOAMIDY (Nowoczesne)
Przykłady Prokaina, Benzokaina, Tetrakaina. Lidokaina, Mepiwakaina, Bupiwakaina, Artykaina.
Rozkład Osocze (szybko przez cholinesterazy). Wątroba (powoli przez cytochrom P-450).
Wyjątek: Artykaina (Osocze + Wątroba).
Alergie Częste (przez metabolit PABA). Bardzo rzadkie (ew. na konserwanty).
Stabilność Nietrwałe (rozkładają się). Bardzo stabilne (odporne na ciepło).

Źródło: Tabela 4.31

🧠 Fizyka Znieczulenia (Reguły Pamięciowe)

Reguła Mocy (Tłuszcze)

Większa Lipofilność = Lek łatwiej wchodzi w błonę = Silniejsze i dłuższe działanie.

Reguła Szybkości (pKa)

Niższe pKa (bliższe pH 7.4) = Więcej wolnej zasady = Szybszy początek.

Przykład: Lidokaina (pKa 7.7) działa szybciej niż Prokaina (pKa 8.9).

Reguła Czasu (Białka)

Mocniejsze Wiązanie z białkami = Dłuższy czas działania.

Przykład: Bupiwakaina (95% wiązania) działa najdłużej.

📉 Szczegóły wiązania z białkami (Exam Detail!)

Leki wiążą się z albuminami i kwaśną α1-glikoproteiną (AAG). Poziom AAG zmienia czas działania leku.

Poziom AAG rośnie 📈
(Lek działa dłużej?)		 Poziom AAG spada 📉
(Lek działa krócej/toksyczność?)
• RZS, Choroba Crohna
• Zawał serca, Nowotwory
• Oparzenia, Otyłość, Mocznica		 • Doustna antykoncepcja
• Marskość wątroby
• Ciąża
• Zakażenia
• Zespół nerczycowy
🩸
Pułapka pH ("Stan Zapalny"):
Ropa/Zapalenie = Kwaśne środowisko (niskie pH).
Efekt: Lek zamienia się w formę zjonizowaną (nieaktywną).
Wynik: Znieczulenie NIE DZIAŁA (Pułapka jonowa).

Źródło: 4.4

💊3. Przegląd Leków (Tabela Właściwości)
Lek Start Czas Moc Specyfika
Lidokaina Szybki Średni Średnia Złoty standard.
Mepiwakaina Wolniejszy Średni Średnia Słaba wazodylatacja (dobra bez adrenaliny!).
Artykaina Wolniejszy Długi Średnia Bardzo dobra penetracja do kości.
Bupiwakaina Szybki Bardzo Długi Duża Najsilniejsza, najbardziej kardiotoksyczna.

Źródło: Tabela 4.32

🩸4. Wazokonstryktory

Dodajemy je, aby: 📉 Zmniejszyć krwawienie, ⏳ Wydłużyć działanie, 🛡️ Zmniejszyć toksyczność.

Działanie na: ADRENALINA (Standard) NORADRENALINA (Unikana)
Naczynia (α) Skurcz (skóra, śluzówki).
✅ Nie kurczy naczyń serca!		 Bardzo silny skurcz.
⛔ Zmniejsza przepływ nerkowy.
Serce (β1) Przyspiesza i wzmacnia. Przyspiesza i wzmacnia.
Płuca (β2) ✅ Rozszerza oskrzela. ❌ Brak działania.
Ryzyko Mniejsze. Wyższe (gwałtowne skoki ciśnienia).
⚠️
Kiedy NIE podawać Adrenaliny?

Źródło: Tabela 4.34

🔢5. "Matematyka Karpulowa" - Dawkowanie

Jak to zapamiętać? Skup się na Lidokainie i Artykainie.
Dla pacjenta dorosłego 70kg.

Lek Wkład (ml) mg/wkład Max Dawka (mg) 💎 Limit Karpul (Bezpieczny)
Lidokaina 2% (Czysta) 2.0 (amp) 40 200 5 amp.
Lidokaina 2% + Adr 1.8 36 300 ~8 karpul
Mepiwakaina 3% 1.7 51 550 ~7 karpul (ograniczone wagą)
Artykaina 4% + Adr 1.7 68 500 ~7 karpul
Bupiwakaina 0.5% Fiolka 5 mg/ml 150 (Stosowana w ml)

Źródło: Tabela 4.33

🛡️6. Zasady Bezpieczeństwa (Checklista)
✅ Zasada 50%

U Seniorów (>65 lat), chorych na serce/nerki → Dajemy POŁOWĘ dawki.

✅ Zasada Dziecka

U otyłych dzieci licz dawkę na wagę NALEŻNĄ (idealną), nie rzeczywistą.

⛔ Zasada Ciążowa

MEPIWAKAINA ZABRONIONA (Ryzyko dla płodu).

⛔ Zasada Adrenalinowa

Max 0.2 mg jednorazowo (zdrowy dorosły).

Źródło: 4.4

💣🔴 PUŁAPKI EGZAMINACYJNE (TRAPS)

⚠️ Absolute No-Go

• Nigdy nie stosuj Mepiwakainy u kobiet w ciąży i dzieci < 12 r.ż. (Zwolniony metabolizm = toksyczność płodowa).

• Nigdy nie przekraczaj dawki 0.2 mg adrenaliny jednorazowo (zdrowy dorosły).

🧨 Dystraktory

• Lidokaina: Max dawka 200 mg (bez adrenaliny) vs 300 mg (z adrenaliną). W testach często mylone.

• Bupiwakaina: Mimo wysokiego pKa (8.1), działa szybko (wyjątek!).

• Artykaina: Jedyny amid metabolizowany w osoczu (esterazy) ORAZ w wątrobie.

💎
High-Yield Pro-Tip:

Mepiwakaina ma najmniejsze działanie wazodylatacyjne ("własne naczyniozwężające") – to lek z wyboru dla "sercowców", gdy nie można dać adrenaliny.