Teoria(7.M1.)
Polski
7.1. Patofizjologia procesu zapalnego
MASTER GOAL: Kompleksowe zrozumienie dynamiki zapalenia, od zmian naczyniowych po specyficzną odpowiedź komórkową i humoralną.
🩺Definicja i Charakterystyka Ogólna
Zapalenie (inflammatio): to pierwotna, fizjologiczna, natychmiastowa odpowiedź organizmu na czynnik uszkadzający, angażująca odporność wrodzoną i nabytą.
Źródło: 7.1
📜Objawy ostrego zapalenia
| Autor | Objawy (Łacina) | Opis |
|---|---|---|
| Aureliusz Celsus (Starożytność, De Medicina) |
Tetrada Celsusa: 1. Zaczerwienienie 2. Zwiększone ucieplenie 3. Obrzęk 4. Ból |
|
| Galen | 5. Functio laesa | Upośledzenie funkcji (dodane później) |
| Rudolf Virchow (XIX w.) |
Uznał functio laesa za bardzo charakterystyczną cechę. | |
🔍Przyczyny zapalenia
1. Zewnątrzpochodne (Egzogenne):
- Fizyczne: Urazy mechaniczne (ostre/przewlekłe), termiczne (wysoka/niska temp.), ciała obce, promieniowanie jonizujące i nadfioletowe.
- Chemiczne: Kwasy, zasady, alkohole, związki metali ciężkich.
- Biologiczne: Patogeny (bakterie, wirusy, grzyby) - główna rola.
2. Wewnątrzpochodne (Endogenne):
- Toksyny i substancje powstające w ustroju.
- Kompleksy antygen-przeciwciało.
- Tkanki nowotworu złośliwego.
- Niedokrwienie i niedotlenienie (zatorowość, zawał, martwica).
⚙️Mechanizm i Fazy Hemodynamiki
Fazy zmian naczyniowych:
1. Przekrwienie czynne: Gwałtowne, krótkotrwałe porażenie naczyń.
2. Przejściowe niedokrwienie: Skurcz i zwężenie naczyń.
3. Długotrwałe rozszerzenie naczyń i wzrost przepuszczalności: Zwolnienie przepływu, wysięk białek, przeciwciał, kininogenów i dopełniacza, migracja leukocytów.
Objawy ogólne (Systemowe):
🩸Mediatory stanu zapalnego
| Mediator | Źródło | Główne działanie |
|---|---|---|
| Histamina | Komórki tuczne (ziarnistości) | Rozszerzenie naczyń pozawłosowatych, wzrost przepuszczalności. |
| Serotonina | Płytki krwi (gęste ziarnistości) | Działanie rozkurczające na poziomie małych naczyń. |
| Enzymy lizosomalne | Neutrofile | Fagocytoza bakterii. |
| Enzymy proteolityczne | Neutrofile, makrofagi | Kolagenazy, elastazy, proteazy: kininogeneza, krzepnięcie, degradacja śródbłonka. |
| Monokiny, Limfokiny | Makrofagi, Limfocyty T | Regulacja procesów odpornościowych. |
| Chemokiny | - | Stymulacja rekrutacji leukocytów i kontrola migracji. |
| Tlenek azotu (NO) | - | Rozszerzenie naczyń, redukcja agregacji płytek, hamowanie zapalenia, bakteriobójczość. |
| Metabolity kw. arachidonowego | - | Prostaglandyny, prostacykliny, tromboksany, leukotrieny. |
| PAF (Cz. aktywujący płytki) | Monocyty, makrofagi | Destabilizacja śródbłonka (wzrost przepuszczalności). |
| Cytokiny prozapalne | Monocyty, makrofagi | Działanie na mikrokrążenie. |
| Układ dopełniacza | Osocze | Kaskada enzymatyczna → odpowiedź immunologiczna. |
📉Białka ostrej fazy
📈 1. Białka DODATNIE (Wzrost)
Białko C-reaktywne (CRP)
Aktywuje fagocytozę, umożliwiając sprawne usuwanie tkanek martwiczych i patogenów.
α₁-antytrypsyna
Działa protekcyjnie, neutralizując enzymy proteolityczne i pobudzając cytokiny przeciwzapalne.
📉 2. Białka UJEMNE (Spadek)
Źródło: 7.1
🔬Specyfika Komórkowa
1. Neutrofile (PMN - Polimorfonuklearne)
Główny komponent (50–70% leukocytów). Pierwsze w ognisku ostrego zapalenia.
• Pierwotne: Proteazy serynowe (elastaza, katepsyna G, proteinaza 3), α-defensyny, lizozym, mieloperoksydaza.
• Wtórne: Laktoferyna, lipokalina 2, kolagenaza, heparyna.
• Trzeciorzędowe: Metaloproteazy.
⚠️ Różne typy nie występują razem (ryzyko degradacji).
Powstają: anionorodnik ponadtlenkowy, nadtlenek wodoru → kwas podchlorawy, chloramina, rodnik wodorotlenkowy, tlen singletowy.
2. Makrofagi
Funkcja: Fagocytoza martwych neutrofili i tkanek (oczyszczanie pola).
Mediatory: IL-1, IL-4, IL-6, IL-8, IL-10, IL-12, TNF-α, czynniki wzrostu.
3. Płytki krwi
- Degranulacja: Histamina, Prostaglandyny E.
- Agregacja: Ryzyko zatorów w naczyniach (uszkodzenie).
🏁Zakończenie procesu zapalnego
Mechanizmy ograniczające:
• Wał ochronno-demarkacyjny: Ziarnina oddzielająca ognisko.
• Bariera włóknikowa: Z fibrynogenu (hamuje propagację).